Tajwan w chińskiej koncepcji Nowego Szlaku Jedwabnego

Niezwykle interesująca jest dziś obserwacja zjawisk zachodzących w interakcjach gospodarczych i politycznych krajów Jedwabnego Szlaku, gdzie przenikają się zjawiska historyczne i sprawdzone wzorce – z nowymi elementami (Hübner 2014). Tajwan (oficjalna nazwa Republika Chińska), jako pierwszy z czterech „azjatyckich tygrysów” w procesie swojego rozwoju podążał drogą Japonii stając się przy tym przykładem sukcesu gospodarczego. U podstaw znaczących osiągnięć wyspy leży proeksportowa działalność małych i średnich przedsiębiorstw tajwańskich.Ten niewielki wyspiarski kraj położony w Azji Wschodniej, na skrzyżowaniu ważnych szlaków morskich i centrów uznawanych za światowe centra wzrostu gospodarczego· stanowi niejako pomost współpracy pomiędzy Europą, Ameryką, Japonią a szybko rozwijającymi się rynkami Azji i Pacyfiku. Cieśnina Tajwańska oddzielająca wyspę od Chin kontynentalnych jest jednym z najbardziej uczęszczanych szlaków wodnych na świecie. Przepływają przez nią miliony ton towarów połowa światowego rocznego wolumenu frachtu handlowego i setki tankowców z ropą dla Azji Północno-Wschodniej (Tuszyński 2013).

Dzisiejszy Tajwan określić można mianem wyspy nadziei, ponieważ jego osiągnięcia w zakresie demokracji, liberalizacji gospodarki oraz różnorodności kulturowej doprowadziły do tego, że iż stał się on wzorem do naśladowania dla Chin, Hongkongu i innych części Azji. Na imponujący potencjał rozwojowy kraju składa się wysoki poziom świadomości i edukacji społeczeństwa oraz nowoczesne zaplecze technologiczne. Jednocześnie największym nierozwiązanym problemem pozostaje kwestia tożsamości narodowej, ponieważ ludność Tajwanu jest rozdarta pomiędzy skłonnością do popierania polityki „Jednych Chin” a dążeniem do niepodległości (Kwo Wu-Ping 2007).

Historyczne uwarunkowania rozwoju Tajwanu

Już od samego zarania dziejów Azji Wschodniej Tajwan wchodził w krąg zainteresowania Chin. Chińczycy nazywają wyspę Bao-Dao, co oznacza Wyspa Skarbów, z kolei portugalscy żeglarze nazwali ją Ilha Formosa czyli Piękna Wyspa[1]. Unikalne położenie geograficzne wyspy oddzielonej wąskim pasem Cieśniny Tajwańskiej od chińskich portów morskiego Jedwabnego Szlaku[2] na południowo-wschodnim wybrzeżu kontynentu, od dawna przyciągało uwagę nie tylko azjatyckich sąsiadów, ale również i Europejczyków. Od XVII wieku zabiegały o wyspę najpierw Holandia, potem Hiszpania i Portugalia, a jeszcze później Japonia. Jednakże, sięgająca odległej historii, potęga polityczna i ekonomiczna Państwa Środka sprawia, że Tajwan postrzegany jest w tym kontekście często jako jeden z najważniejszych elementów skomplikowanej chińskiej układanki (Ochinowski i Przygoda 2007) (por. rys.1).

Po zakończeniu II wojny światowej wyspa znalazła się pod po rządami Republiki Chin. Jednak już w 1947 r. wzrost napięcia między Chinami a Tajwanem doprowadził do wydarzeń z 28 lutego, które z kolei wywołały wybuch otwartej wrogości społeczeństwa Tajwanu wobec nacjonalistycznego rządu.

Rysunek 1. Stosunki międzynarodowe Tajwanu – perspektywa historyczna

Stosunki-miedzynarodowe-Tajwan_historia

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: opracowanie własne

W 1949 r. rząd Republiki Chin kierowany przez Kuomintang, został obalony przez chińskich komunistów i zbiegł wraz z dwoma milionami chińskich uchodźców na Tajwan, dając w ten sposób początek „Republice Chińskiej na Tajwanie”. Rząd Kuomintang rozpoczął działania na wyspie od wprowadzenia stanu wojennego i władzy ściśle autorytarnej. Okres ten trwał do aż do chwili uchylenia dekretu o stanie wojennym w 1987 r., kończąc tym samym okres zimnej wojny pomiędzy oboma brzegami Cieśniny Tajwańskiej. Rozwijające się z różną dynamiką ocieplenie i podjęte trudne bezpośrednie rozmowy doprowadziły do uzgodnienia tzw. Konsensusu 1992 r., w którym oba podmioty zgodziły się, że istnieją tylko „Jedne Chiny”, chociaż zastrzegły sobie prawo do własnej interpretacji (Tuszyński 2013). Obecnie obie strony używają określenia mówiącego, że i ChRL i Tajwan stanowią część „Jednych Chin”. Obie też deklarują, że ich celem pozostaje reunifikacja.

Najmniejszy wspólny mianownik „Jednych Chin” doprowadził do szybkiego rozwoju kontaktów handlowych, a w konsekwencji, szczególnie w pierwszej dekadzie XXI wieku, kontaktów międzyludzkich oraz zalążka politycznych. Symbolicznym krokiem inicjującym kontakty gospodarcze było jednak, otwarcie w 2000 r. tajwańskich wysp w pobliżu chińskiej prowincji Fujian na kontakty z pobliskimi portami w Chinach (w ramach trzech mini połączeń: poczta, transport i handel) (Gacek i Trojan 2013, s.81).

Kwestia Tajwanu pozostaje również kluczowa w relacjach Pekinu z Waszyngtonem. Chińscy realiści wskazują, że źródłem problemu tajwańskiego jest amerykańskie poparcie dla Tajwanu. Podkreślają oni, że USA wycofa swoje poparcie, jeśli Chiny staną się silniejsze w następnych dekadach. W opinii chińskich realistów rosnąca potęga ich państwa stanowi najwłaściwszą drogę do integralności terytorialnej oraz przeciwdziałania aspiracjom niepodległościowym Tajwanu.

Zaznacza się odrębność systemową Tajwanu w porównaniu z Hongkongiem. Tajwan nie jest na tyle silny, by pozostawać sam, dlatego polega na gwarancjach bezpieczeństwa ze strony USA. Amerykańscy realiści opowiadają się, za ułożeniem dobrych relacji zarówno z Pekinem, jak i Tajpej oraz unikaniem konfliktu (Ibidem). W kwestii rozwiązania problemu tajwańskiego rola Stanów Zjednoczonych wydaje się przy tym bezsporna. Przyszłe rozwiązania w regionie muszą uwzględniać interesy wszystkich zainteresowanych stron.

Pomimo istniejących różnic politycznych daje się zauważyć, że Tajwan zostaje coraz bardziej zaangażowany w ściślejszą współpracę z Chinami, stopniowo się stając rodzajem jednego ciała ekonomicznego. Jedną z przesłanek normalizacji stosunków gospodarczych z Chinami dla Tajwanu stało się stworzenie możliwości wejścia do szerszych regionalnych inicjatyw liberalizujących przepływy towarów i usług, po wejściu w życie w 2010 r. Economic Cooperation Framework Agreement (ECFA).

Analizując skutki, szanse i możliwości jakie otwierają się przed Chinami i Tajwanem wraz z zacieśnianiem bilateralnej współpracy gospodarczej, nie należy zapominać o regionalnych uwarunkowaniach zjawiska. Politycy na Tajwanie często podnoszą argumenty, że ECFA otworzyło Wyspie możliwości, jakich dotychczas nie miała, czyli wchodzenia w bliższe powiązania z sąsiednimi państwami w bardziej sformalizowany sposób. Szczególnie akcentowane są możliwości podpisania innych porozumień o wolnym handlu FTA.

Tajwańscy eksperci obawiają się jednak przy tym marginalizacji własnej gospodarki w zderzeniu z potężnymi blokami handlowymi i nowych bilateralnych powiązań Chin. W ostatnim okresie Państwo Środka zostało zachęcone do tworzenia własnych linii produkcyjnych, które miałby wejść na rynek w miejsca eksporterów tajwańskich. Najnowsze dane celne i tajwańskie statystyki Ministerstwa Gospodarki z maja 2015 r.[3] wskazują, że słabnie wzrost wolumenu eksportu do Chin i liczby zamówień stamtąd.

Nieprzyjęcie Tajwanu w pierwszej połowie 2015 r., w poczet członków założycieli Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB), którego zadaniem będzie m.in. obsługa finansowa projektów infrastrukturalnych związanych z Nowym Jedwabnym Szlakiem mimo, że jednocześnie nie zostało wykluczone w przyszłości uczestnictwo wyspy w tej organizacji na prawach członka zwyczajnego, budzi na wyspie obawy[4].

Realizowana przez rząd w Pekinie strategia rozwoju otwartych miast na wschodnim wybrzeżu, ogrom gospodarki oraz bliskość do Tajwanu, wraz z podobieństwem kultury i języka w naturalny sposób wspierają możliwości współpracy. W ramach koncepcji „Jeden pas i jeden szlak” (One Belt and One Road) w National Highway Network Plan 2013-2020 Chiny wystąpiły z propozycją budowy autostrad pomiędzy kontynentem a wyspą. Rozwijające się Chiny mają duże potrzeby, a tajwański kapitał i zaawansowana myśl techniczna pozostają na wyciągniecie ręki.

Jedna z proponowanych autostrad rozpoczynałaby się w Pekinie, przebiegała przez Tianjin, Hebei, Shandong, Jiangsu, Anhui, Zhejiang do Fujian i kończyła w Tajpej na północy Tajwanu. Kolejna autostrada ma rozpoczynać się w Chengdu, przechodzić przez Hunan, Jiangxi i Fujian i kończyć w Kaohsiung na południu Tajwanu. Tajwan jak do tej pory odrzucał chińską propozycję, jeśli jednak kiedyś zostanie przez wyspę przyjęta to, realizacja tego zamierzenia może okazać się kolejnym po ECFA krokiem milowym w usprawnieniu wymiany handlowej i kulturalnej po obu brzegach Cieśniny Tajwańskiej oraz usprawnić realizację chińskiej koncepcji budowy Nowego Szlaku Jedwabnego.

Bibliografia

Acs Z. (2003),The Historical Role of the SME Sector in Developing and Developed Capitalist States, w: Small and Medium Enterprises in Transitional Economies, R.J. McIntyre.B.

Antonowicz L. (1997), Status prawnomiędzynarodowy Republiki Chińskiej na Tajwanie, (w:) Haliżak E. (red.), Tajwan w stosunkach międzynarodowych, Warszawa.

Gacek Ł., Trojan E. (2013), Pokojowe negocjacje czy twarda gra? Rozwój stosunków ponad Cieśniną Tajwańską, Księgarnia Akademicka, Kraków.

Fukuyama F. (2009), Koniec historii, Znak, Kraków.

Gradziuk A., Toporowski P. (2013), Doing business with tigers: trends, features and prospects for Poland’s trade with Asia, Raport PISM, maj 2013, Warszawa.

Hübner W. (2013), W poszukiwaniu filarów dynamicznego świata w nowym układzie sił: championi Dalekiego Wschodu, (w:) Rybiński K. (red.), Polska w niestabilnej gospodarce europejskiej i globalnej, AFiB Vistula, Warszawa.

Hübner W. (2014), Współczesny Szlak Jedwabny a tradycja: Chiny i Azja Centralna, „Zeszyty Naukowe”, AFiB Vistula, Warszawa.

Meyer M. (2013), Znaczenie kultury i instytucji dla gospodarki ChRL, CeDeWu, Warszawa.

Mikułowski Pomorski J. (2012), Jak narody porozumiewają się między sobą w komunikacji międzykulturowej i komunikowaniu medialnym?. (ed.), wyd. II, UNIVERSITAS, Kraków, pdf.

Napierała P. (2015), Chiny i Japonia a Zachód. Historia nieporozumień. Libron, Kraków.

Niewdana L. (2011a), Potencjalny wpływ wartości kulturowych na „cud gospodarczy” społeczności chińskich, (w:) Zrozumieć Chiny. Kulturowe kody społeczności chińskich, Dialog, Warszawa.

Tuszyński R. (2013), Polityczny i ekonomiczny wymiar Economic Cooperation Framework Agreement – jego znaczenie na drodze do zjednoczenia obu części Chin, Dom Wydawniczy Duet, Toruń.

Strony internetowe

Executive Yuan (różne okresy) http://www.ey.gov.tw/en/

Asian Development Bank (różne lata) http://www.adb.org.

CIA Factbook (różne lata)

MOEA http://www.moea.gov.tw/MNS/ (dostęp 02.05.2016).

[1] http://www.trade.gov.tw/english/Pages/List.aspx?nodeID=92

[2] Wśród potencjalnych członków założycieli Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB), zebranych 29 czerwca 2015 r. w Pekinie, na ceremonii podpisania statutu banku znajdowało się 57 państw, w tym Polska. www.aiibank.org (dostęp z dnia 11 kwietnia 2016).

[3] http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,207859,19960216RP-DGW_D,Wyspa_cudu,.html

[4] Port w Quanzhou w prowincji Fujian, nieopodal Tajwanu uważany jest za najsłynniejszy port i miejsce rozpoczęcia starożytnego Morskiego Jedwabnego Szlaku  Miasto pełni również ważną rolę w wymianie gospodarczej i kulturalnej z zagranicą. Zostało nominowane przez UNESCO jako globalne ”Muzeum Religi Świata”, chrześcijaństwa, islamu, hinduizmu, manicheizmu i wielu innych religii współżyjących na jego obszarze pokojowo i harmonijnie oraz jako miejsce narodzenia Minniam kultury.